Pisząc tę książkę, autorzy postawili sobie zadanie, przedstawić dzieje idei wspólnej Europy.
Czytelnik nie znajdzie w niej więc szczegółowej historii Europy XX wieku ani tym bardziej zestawienia historii poszczególnych państw europejskich. Nie znajdzie też sagi integracji europejskiej. Może za to dowiedzieć się – czego nie ma w innych książkach – jak proces jednoczenia się Europy wpisuje się w pewną globalną logikę historyczną. Autorzy mówią nie tylko o wielkości Europy, ale też o jej nędzy. Mówią o jej bohaterach i oprawcach, o tym, co chwalebne i o tym, co wstydliwe. W ten sposób oddają złożoność historii europejskiej i rzeczywisty rozwój idei jednoczenia się kontynentu.

fragment

1956: PO „ODWILŻY" POWÓDŹ

W nocy z 24 na 25 lutego 1956 roku podczas zamknięcia XX Zjazdu KPZR Nikita Chruszczow polecił opuścić salę dziennikarzom i obserwatorom zagranicznym, a następnie przeczytał zdumionym delegatom czterogodzinny referat, zalecając im, by zachowali jego treść w tajemnicy. Pierwszy sekretarz partii, całą swoją karierę zawdzięczający Stalinowi, teraz z patosem i ze łzami w oczach piętnował bezwzględnie zbrodnie ojczulka ludów oraz „kult jednostki", którego ten był przedmiotem.
     Sekret szybko wyszedł na jaw. Szesnastego marca „The New York Times" przedstawił swoim czytelnikom streszczenie przemówienia Chruszczowa, a 4 czerwca opublikował je in extenso. W samym Związku Sowieckim publikacja przemówienia musiała poczekać na Gorbaczowa i głasnost, ale kadry terenowe otrzymały je natychmiast i odczytywały na zebraniach partyjnych. Tym sposobem wieść zataczała coraz szersze kręgi, tak że miliony obywateli Związku Sowieckiego znały jeśli nie tekst referatu, to przynajmniej jego ogólny sens. Jedynie Gruzini, dla których Iosif Dżugaszwili do dziś pozostał bohaterem narodowym, okazali oburzenie. W Tbilisi doszło do zamieszek, tłum krzyczał: „Niech żyje Stalin!", „Precz z Chruszczowem!" Wszędzie indziej zdziwienie i ulga szły w parze z nadzieją, że coś się wreszcie zmieni w ZSRR, że od tej pory będzie można mówić prawdę o tym, co się działo po Rewolucji Październikowej, zwłaszcza o Wielkiej Czystce i o milionach jej ofiar. Nadzieje te rozwiały się w 1957 roku, kiedy skazano na wieloletnie więzienie studentów domagających się rozszerzenia wolności, a wielkiemu pisarzowi, Borysowi Pasternakowi, który ośmielił się opublikować we Włoszech powieść Doktor Żywago, zakazano druku we własnym kraju i uniemożliwiono odebranie Nagrody Nobla.
    Za granicą, zwłaszcza wśród komunistów, tajny referat wywołał efekt piorunujący. Sam Chruszczow nigdy nie potwierdził jego istnienia, ale przywódcy partii komunistycznych mieli do niego dostęp, a wszyscy znali go w ogólnych zarysach dzięki prasie „burżuazyjnej". Zapewne Chruszczow, skupiając się na osobie Stalina, uniknął kwestionowania samego systemu, który umożliwił zbrodnie. W swoim referacie posuwał się tak daleko, jak to było możliwe bez naruszania podstaw ustroju. Ale ci spośród jego słuchaczy i czytelników, którzy zachowali minimum krytycyzmu, nie mogli uniknąć pytań fundamentalnych. Stąd wzburzenie, jakie zapanowało w partiach komunistycznych, oraz chaotyczne reakcje, uwarunkowane, zarówno na wschodzie, jak na zachodzie Europy, ich doświadczeniami historycznymi. Przywódcy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) opublikowali referat Chruszczowa w wielu tysiącach egzemplarzy, żeby znalazł się we wszystkich organizacjach partyjnych. W pozostałych krajach bloku wschodniego utrzymywano go w tajemnicy.

SPIS RZECZY

Przedmowa
Wprowadzenie

Rozdział 1. „Zbrodnia przeciw Europie”
    Trudna lekcja pierwszej wojny
    Nieudane spotkanie
    Sen o „Stanach Zjednoczonych Europy”

Rozdział 2. Czerwona i brunatna Europa
    Lenin przeciw Europie
    Europa kanclerza Hitlera
    Idea Europy w ruchu oporu

Rozdział 3. „Żelazna kurtyna opadła w poprzek Europy”
    Europa, rok zero
    W cieniu Stalina
    Nowy ład międzynarodowy
    Apogeum zimnej wojny

Rozdział 4. Dwie Europy
    „Rewolucja europejska”
    „Odwilż” na wschodzie
    1956: po „odwilży” powódź
    Ponowne ożywienie integracji europejskiej

Rozdział 5. Jaka Europa?
    Tylko „pojęcie geograficzne"?
    Jaka Europa?
    1968: rok rewolucji
    „Lata ołowiane” i lata nadziei

Rozdział 6. Ku „Wspólnemu domowi europejskiemu”?
    Zmiana warty
    Od Kabulu do Berlina przez Rejkiawik
    Ożywienie Europy
    1989

Rozdział 7. Trudne spotkanie
    Jeszcze raz Sarajewo
    Od Wspólnoty do Unii
    Od dwunastki do dwudziestki siódemki

Zamiast epilogu: pół wieku i trzy tysiąclecia

Indeks osób

zamówienia
DZIAŁ HANDLOWY
tel. 022 827 01 20
e-mail: handlowy@piw.pl