 |
 |
|
Od autorki: Małgorzata Nowaczyk Małgorzata Nowaczyk urodziła się w Gliwicach. Jej rodzice – rezultat typowego
powojennego przemieszania ludów – pochodzą spod Lwowa i spod Poznania,
a poznali się na Śląsku. W szkole podstawowej narysowała swoje pierwsze
drzewo genealogiczne, lecz na tym poprzestała na okres ćwierćwieku. W międzyczasie
skończyła biochemię oraz studia medyczne na University of Toronto w Kanadzie,
zrobiła specjalizację z pediatrii, genetyki klinicznej oraz genetycznych
chorób metabolicznych w Hospital for Sick Children w Toronto oraz Hospital
Necker Enfant Malades w Paryżu, została docentem na McMaster Univeristy,
wyszła za mąż za wspaniałego Kanadyjczyka greckiego pochodzenia i urodziła
dwóch synów. Właśnie podczas urlopu macierzyńskiego, w styczniu 2002 roku
rozpoczęła swoje poszukiwania genealogiczne i okazało się, że nie ma dla
niej ratunku – bakcyl genealogiczny zaraził ją kompletnie. |
|
Moja droga do genealogii. Jako prawnuczka chłopów pańszczyźnianych jeszcze niedawo uważałam, że genealogia w wydaniu amatorskim to domena potomków szlachty i arystokracji. Wydawało mi się, że nigdy niczego interesującego lub przydatnego nie znajdę w badaniach historii mojej rodziny; nawet gdybym chciała coś odnaleźć, to przecież po nich nic nie zostało. Chłopskie drzewa genealogiczne, jeżeli w ogóle istnieją, są skromne i zaniedbane. Rodzice pamiętają tylko imiona swoich dziadków, o pradziadkach już nikt nic nie wie. Większość chłopskich czy mieszczańskich rodzin nie zaistniała w historii lub polityce. Nie zostawili po sobie pomników, dworków, pałacy, ksiąg pamiątkowych lub zapisów w kronikach. Większość była niepiśmienna, nie zostawili pamiętników; nie posiadali ziemi – nie ma po nich zapisów w księgach wieczystych. Byli – minęli. Poza tym – gdzie szukać? Jak? Przecież to zupełne beznadziejne przedsięwzięcie. Po co tracić czas Pamiętam dokładnie dlaczego rozpoczęłam moje poszukiwania genealogiczne. Powód był błahy, wynikał z mojej wrodzonej pedanterii. W grudniu 2001 roku, podczas urlopu macierzyńskiego, postanowiłam skompletować albumy z fotografiami rodzinnymi. Stosy współczesnych zdjęć i kliszy walały się po szafach, a ja się trochę nudziłam. Gdy skończyłam albumy dzieci oraz z podróży, gdy opisałam do końca skoroszyty z kliszami pozostało mi w rękach pudełko ze starymi zdjęciami rodzinnymi. Zbierałam je jako dziecko – miałam wtedy małego bzika na punkcie zachowania rodzinej przeszłości i historii; chyba brakowało mi czegoś w ówczesnej peerelowskiej szarzyźnie. Bardzo podobały mi się te stare postacie w kolorze sepii sztywno stojące w staromodnych ubraniach. I nagle okazało się, że mam kłopoty z podpisami do tych pieczołowicie zachowanych i wywiezionych na emigrację zdjęć – nie wiedziałam kto na nich jest, gdzie były zrobione, nie znałam dat. A moje albumy właśnie miały być opisane piękną kursywą, mieć dokładne zapisy dat, nazwiska panieńskie i rodowe.... Czułam, że przodkowie patrzą na mnie z tych zdjęć z wyrzutem, że ich nie pamiętam, że mnie nie obchodzą. To nieprawda. Przecież pierwsze drzewo genealogiczne rodziny mojego Taty narysowałam jeszcze w Polsce w wieku lat trzynastu. Nie mogłam pozostawić w niebycie tych ludzi. Byłam w kropce. Mama i Tata niewiele pamiętali i choć oboje odszukali imiona i nazwiska swoich dziadków, było tego niewiele. Zaczęłam dzwonić do kuzynów i do innych krewnych rozrzuconych po świecie. Siostra cioteczna z Londynu powiedziała, że sam dziadek niewiele wiedział o swoim ojcu, nawet mówił o nim, że „jego chyba ciotka urodziła!” (w ten sposób dowiedziałam się skąd wzięło się te zwariowane poczucie humoru mojego Taty – dodatkowy pożytek z prac genealogicznych). Myślałam, że to już koniec. Nie wiedziałam skąd wziąć dane o przodkach, o ich życiu, datach urodzenia, małżeństw, śmierci; gdzie szukać dokumentów (przecież po chłopach nic się nie zachowało, prawda?). Poza tym część rodziny pochodziła z terenów wschodnich: tę gałąź spisałam na straty. – To przecież zupełnie głupi pomysł – pomyślałam. – Z motyką na słońce I wtedy nastąpiły dwa wydarzenia, które odmieniły kolej rzeczy. Przeczytałam książkę kanadyjskiej pisarki Lisy Appignanesi „Losing the dead” („Tracąc zmarłych”; tłumaczenie moje) oraz wpisałam w internetową wyszukiwarkę hasło „genealogia”. Lisa Appignanesi jest Kanadyjką polsko-żydowskiego pochodzenia. W roku 1988 pojechała do Polski w poszukiwaniu śladów swojego wujka oraz innych krewnych zamordowanych podczas II-giej wojny światowej. Opisała między innymi* jak w Urzędzie Stanu Cywilnego w Łodzi otrzymała odpis aktu zgonu swojej babci, która zmarła w roku 1948. I że w tym akcie zgonu po raz pierwszy przeczytała gdzie i kiedy ta babcia się urodziła oraz jak nazywał się jej pradziadek. „Zaraz, zaraz” – pomyślałam. – „To znaczy, że w aktach zgonu zapisanych po II wojnie światowej podawano imiona rodziców zmarłej osoby. Jeżeli ona może to ja też! W ten sposób otrzymam nowe dane o moich przodkach.” Listy do pięciu Urzędów Stanu Cywilnego w Polsce wysłałam następnego dnia. Internet dostarczył drugiego natchnienia i bodźca do poszukiwań. Z lawiny informacji oraz danych wydedukowałam, że Amerykanie polskiego pochodzenia od lat skutecznie szukają swoich przodków w Polsce i innych krajach Europy Środkowej. Wielu może się pochwalić udokumentowanymi korzeniami sięgającymi końca XVIII wieku lub i wcześniej. Jak to możliwe? Przecież większość z nich to potomkowie chłopów pańszczyźnianych emigrujących z powodu strasznej nędzy. Zachowały się po nich jakieś ślady? Dokumenty? Postanowiłam dowiedzieć się więcej. Tak zaczęła się moja pasja genealogiczna. Tutaj przyznam się (lub pochwalę), że mnie – osobie, która trzy lata temu nic nie wiedziała o kanonach i zasadach prac genealogicznych – udało się dotrzeć do przodków urodzonych w roku 1722 w Galicji (tak, tych, których na początku spisałam na straty) oraz w roku 1729 na Wielkopolsce. A ponieważ istnieją jeszcze wcześniejsze źródła z wiosek i parafii, z których pochodzą, będę kontynuowała moje poszukiwania. W moim drzewie są 1044 osoby: z ponad połową łączą mnie więzy krwi. Pochodzą z Wielkopolski, Śląska oraz Galicji; są tam ludzie, którzy uważali się za Niemców lub Ukraińców. Ich akta metrykalne zapisane były po łacinie, po polsku i po niemiecku. Często charakter pisma wołał o pomstę do nieba, czasami stronnice ksiąg parafialnych były poplamione, zamazane lub wyblakłe. W języku niemieckim używano kiedyś dziwnych liter, których nie rozumiałam. Niektórych danych nigdy nie odnajdę, bo zapisane były w księgach, które zginęły lub zostały zniszczone w ostatnim półwieczu. Lecz to, co odnalazłam już nigdy nie przepadnie. Zapisane i zabezpieczone na kompaktowych dyskach komputerowych oraz na kopiach papierowych przekazane zostanie moim synom. Wszystkie dokumenty, ich kopie oraz fotografie wklejone zostaną w albumy łącznie z fotografiami cmentarzy, kościołów i wiosek. Pamięć o moich przodkach będzie zachowana. Wywód przodków moich synów już wisi na ścianie w domu moich rodziców. Ostrzegam czytelników – genealogia to nałóg. Gdy po raz pierwszy uda się odnaleźć i udokumentować powiązanie z osobą z przeszłości odczuwamy uczucie magicznej, prawie fizycznej, bliskości. Moje pierwsze objawienie genealogiczne nastąpiło, gdy przeglądałam mikrofilm księgi parafialnej z zapisem chrztu mojego dziadka, którego pamiętałam z dzieciństwa. Były to dwie chwile oddzielone w czasie prawie wiekiem (dziadek urodził się w roku 1910), w przestrzeni tysiącami kilometrów (zapadła wioska na Ukrainie i miasto Hamilton w Kanadzie), trzema językami urzędowymi (polskim, rosyjskim i łaciną), paroma systemami politycznymi oraz dwiema religiami (chrzest odbył się w kościele rzymsko-katolickim, a mikrofilmy czytałam w Family History Library przy kościele mormońskim). Nagle poprzez te przeróżne otchłanie odczułam niezwykły, niemal fizyczny, kontakt z tym Piotrem Wiśniowskim, którego znałam jako starego mężczyznę, a którego nagle wyobraziłam sobie jako bezbronnego noworodka. Podobnie dzieje się i z dalszymi przodkami. Dotychczas bezimienni i nieznani stają jak żywi przed oczami. Chcemy – nie! czujemy, że musimy dowiedzieć się o nich więcej. Próbujemy wyobrazić sobie jak wyglądali, jak żyli, jak spędzali dni, gdzie mieszkali, w jakiej wiosce, domu, w jakich warunkach. Sięgamy po mapy, kroniki parafii, historyczne lub etnograficzne książki popularno-naukowe, literaturę piękną aby sobie tych nieznanych, przez wieki zaginionych przodków przybliżyć. Z końca świata jedziemy do kościoła gdzie odbyły się ich chrzciny, na cmentarz gdzie zostali pochowani, z namaszczeniem oglądamy księgi w archiwach lub w parafiach. Robimy zdjęcia ziemi, na której stały ich domy. Genealogia jest odkrywaniem tajemnicy, pełnym magii zbliżeniem do tych, którzy choć odeszli, nadal w nas żyją. Praca nad genealogią własnej rodziny to nie tylko odnotowanie połączeń rodzinnych, to przede wszystkim próba zrozumienia naszych przodków i ich świata. Emocjonalne podejście do prac genalogicznych - to zaangażowanie uczuciowe, jest zupełnie zrozumiałe: przecież chodzi o nas samych – gdyby nasi przodkowie nie przetrwali, to nas by tutaj dzisiaj nie było. Zapraszam wszystkich do wspaniałej przygody. Małgorzata Nowaczyk
Spis rzeczy Wstęp. Moja droga do genealogii Rozdział pierwszy. Podstawowe pojęcia Rozdział drugi. Genealog i najbliższa rodzina Rozdział trzeci. Jak szukać, aby nie błądzić, czyli pięć etapów
poszukiwań genealogicznych Rozdział czwarty. Jak i gdzie szukać naszych przodków, czyli o
źródłach Rozdział piąty. Jak rozpoznać naszych przodków, czyli o nazwiskach Rozdział szósty. Jak porozumieć się z naszymi przodkami (lub przynajmniej
zrozumieć, co o nich pisano) Rozdział siódmy. Jak przedstawić naszych przodków współczesnym
oraz potomkom, czyli genealogiczne systemy zapisu i numerowania Rozdział ósmy. Jak postawić diagnozę dwa wieki później, czyli
na co umierali nasi przodkowie Rozdział dziewiąty. Genetyka w służbie genealogii Zakończenie. Krótka historia genealogii, czyli co nas tak do niej ciągnie? Aneksy Wybrana literatura Spis przykładów Spis tabel i zestawień Spis ilustracji |
|