Drugi tom Dzieł wszystkich Bolesława Leśmiana jest próbą ukazania krytycznego i eseistycznego dorobku Leśmiana. Kiedy publikowano je po raz pierwszy (PIW, 1959) teksty te – zupełnie zapomniane i nigdy niezebrane w wydaniu książkowym – były niespodzianką. Obecny przedruk uzupełniony o teksty wcześniej pominięte – można także uznać za niespodziankę. Jest ważny nie tylko ze względu na wymogi „Dzieł wszystkich”. Leśmian ukazuje w esejach, na początku swojej drogi twórczej, istotne dla niego – i późniejszej jego poezji – problemy kulturowe, filozoficzne i estetyczne. To także manifest literacki u schyłku Młodej Polski, a jeszcze przed manifestami Awangardy i Skamandrytów. Manifest indywidualny. Mówił przecież Leśmian później: „Wiem, kim jestem”.
     W tomie znalazła się także obfita produkcja recenzencka Leśmiana, dotycząca twórczości poetyckiej, często drugorzędnej, tych lat. Warto jednak zapamiętać jego sąd o poetyckiej grafomanii: „Pisanie złych wierszy jest grzechem... Wszakże kwiaty, w tym grzechu zrodzone, mają swój rodowód słoneczny i swoją rację kwitnienia w ogólnym ogrodzie poezji. Z płomiennej wiosny zarówno korzystają i pędy szlachetne, i zielska nikczemne”.
    To wszystko znaczy, że ten zbiór – powtórzmy – jest książką ważną i dla rozumienia poezji Leśmiana, i dla polskiej historii literatury. Książką oczekiwaną. W pewnym sensie wciąż aktualną.

SPIS RZECZY

W kręgu filozofii i estetyki

Z rozmyślań o Bergsonie
Znaczenie pośrednictwa w metafizyce życia zbiorowego
Rytm jako światopogląd
Przemiany rzeczywistości
Artysta i model
U źródeł rytmu
Z rozmyślań o poezji

O krytyce literackiej i problemach kultury

Sen nocy letniej
Bezkrólewie ducha
O potrzebie pracy kulturalnej
Spowiedź dziennikarza
Poradnik dla recenzentów literackich

Wokół teatru i dramatu

Tajemnice widza i widowiska
«W mrokach złotego pałacu»
«Ptak niebieski» Maurycego Maeterlincka
«Klątwa» Stanisława Wyspiańskiego – «Wielki Fryderyk» Adolfa Nowaczyńskiego
«Sen srebrny Salomei» Juliusza Słowackiego
«Meleager» Stanisława Wyspiańskiego
Edward Leszczyński: «Atlantyda»
«Mgławica» Leona Dumura – «Historia o człowieku, który się ożenił z niemową»
Anatola France’a
«Pippa przechodzi»
«Fabryka (Lynggaard et Comp.)» Hjalmara Bergströma
Wincenty Korolewicz: «Książę Popiel»
Andrzej Galica: «Przysięga»
Romuald Minkiewicz: «Królewna morza, czyli dzień życia»
O sztuce teatralnej
Jadwiga Marcinowska: «Zwycięstwo»
Dwie tragedie
Teatr i prasa
Kilka słów o teatrze
Wiktor Dzierżanowski: «Mścisława, czyli miłość poganki»
Życie snem
Teatry warszawskie
Na strychu i w pałacu
Intermedia literackie (Stylowy teatr historyczny)

Recenzje poetyckie z lat 1910–1913

Kwiaty grzechu
«Pan Balcer w Brazylii»
Czesław Królikowski: «Kwiat konwalii»
[Kazimierz Przerwa Tetmajer]
Franciszek Jerzy Galiński: «Wnętrze»
Próby twórczości literackiej na Ukrainie
«Pod znakiem poetów» I
«Pod znakiem poetów» II
Stanisława Szadurska: «W południe»
Teresa Prażmowska (Wołowska): «Z domów niewoli»
Władysław Zalewski: «Pieśń Ormuzda»
Savitri
Antoni Sulimowski: «Poezje»
Maria Konopnicka
Poezja Marii Konopnickiej
Leopold Staff: «Ptakom niebieskim»
Henryk Wroński: «Pobudki»
Walenty Zieliński: «Królewskim szlakiem»
Ksawery Glinka: «Po drodze»
Leszek Konopacki: «Na krymskim wybrzeżu»
Mieczysław Smolarski: «Pieśni – i śpiewy rycerskie»
Wincenty Korab Brzozowski: «Dusza mówiąca»
Władysław Zalewski: «Ku gwiazdom»
Anna Sokołowska: «Korowód»
Józef Stanisław Wierzbicki: «Atlantyda»
Komizm w utworach Lemańskiego
Kazimierz Kosiński: «Śmierć»
Józef Andrzej Teslar: «Gawędy duszy»
Zygmunt Różycki: «Wybór poezji»
Samson Szyldberg: «Pieśni samotności»
Edward Leszczyński: «Wiosenne niebo»
Julia Kreczyńska: «Luciferus»
Janina Przecławska: «O Jadwidze królowej»
«Pieśni» Jana Mieczysława
Zygmunt Gozdawa-Godlewski: «Po złomach»
Stanisław Miłaszewski: «Gest wewnętrzny»
Bronisława Ostrowska: «Chusty ofiarne»
Maria Stattler-Jędrzejewiczowa: «Madej. Z dziejów ducha»
Stanisław Birmy Dróbecki: «Erotyki»
Na drogach prostoty
Aleksander Szczęsny: «To, co się stało»
Wiktor Dzierżanowski: «Nam jeno szumy zwiastują wiosnę»
Zygmunt Różycki: «Sen o szczęściu»
Zygmunt Różycki: «Zielone oczy»
Zuzanna Rabska: «Miłość mówi»
Bronisława Ostrowska: «Aniołom dźwięku»
Zofia Wojnarowska: «Poezje»
Fra Silvio: «Msza genezis»
Marian Zbrowski: «Przemiany»
Poezja żalu
Władysław Zalewski: «Duszom w locie»
Jadwiga Lipińska: «Pierścień»
Władysław Bukowiński (Selim): «Na przełomie»
Alfons Dzięciołowski: «Poezje»

Uwagi o prozie

Szalom Asz: «Miasteczko»
Leon Choromański: «Zuzanna»
Rozmyślania o powieści polskiej

Wzory, tradycje, lektury

«Epos»
Pieśni ludowe
«Ramayana»
Ludzie Odrodzenia
Dookoła Sfinksa
Św. Franciszek z Asyżu
Miłość Platońska
Wielki starzec
Odczyty p. Andrzeja Lichtenbergera
«Pieśń nad pieśniami»
«Liryka francuska»
Henryk Heine: «Pieśni współczesne»
Słowacki w przekładzie rosyjskim
Piotra Skargi «Kazania i pisma»
Wpływ Wilde'a na współczesność
Edgar Allan Poe
Ise-Monogatari
Intermedia literackie (Magazyn anekdotów...)
«Euterpe»

Wywiady

Wielka ankieta «Kuriera Porannego»
Praca zarobkowa literatów
Dialogi akademickie – W niepojętej zieloności
[«Jednostka twórcza»]

Od wydawcy
Przypisy
Indeks osób